Onderzoek naar het ‘mini-brein’

Kinderen met een zeldzame genetische ontwikkelingsstoornis, zoals het Pitt-Hopkins syndroom, Menke-Hennekam syndroom of Marshall-Smith syndroom, hebben een vaak intensieve zorg nodig. Door het ‘mini-brein’ (in een kweekbakje gemaakt uit stamcellen) van kinderen met deze syndromen te vergelijken met gezonde hersencellen, hopen de onderzoekers belangrijke ziektekenmerken te herkennen. Ook gaan ze op zoek naar verstoringen in de werking van bepaalde genen of processen in de hersenen. Die informatie kan de weg vrijmaken voor de ontwikkeling van nieuwe, op maat gemaakte behandelingen in de toekomst.

Wat hoop je uiteindelijk te ontdekken of te veranderen met dit onderzoek?

“Met dit onderzoek hopen we meer duidelijkheid te krijgen over de oorzaken van drie ontwikkelingsstoornissen: Menke-Hennekam syndroom, Pitt-Hopkins syndroom en Marshall-Smith syndroom. Hoewel we weten welke genmutaties deze aandoeningen veroorzaken, weten we nog niet goed hoe de mutaties leiden tot specifieke neurologische problemen. In dit onderzoek proberen we meer inzicht te krijgen in welke cellen en mechanismen zijn aangedaan.”

Welke inzichten hebben je het meest verrast sinds je hieraan werkt?

“Dit project zal per 1 januari 2026 van start gaan, dus we hebben nog geen resultaten. Wel zijn we al druk bezig met voorbereidend werk, zoals het maken (zogeheten ‘reprogrammeren’) van bloed- en huidcellen naar stamcellen (geïnduceerde pluripotente stamcellen). Wat mij tot nu toe het meest verrast heeft is de grote betrokkenheid van families en patiëntenverenigingen, bijvoorbeeld bij Menke-Hennekam syndroom waar families in Nederland en Spanje geld inzamelen om ons onderzoek te ondersteunen, en de steun van de stichting Pitt-Hopkins syndroom en MSS Research Foundation.”

Hoe kan deze onderzoeksmethode in de toekomst de kindzorg verbeteren?

“Met onze technieken kunnen we uit het bloed of de huid van patiënten in het lab stamcellen maken, welke we dan vervolgens kunnen ontwikkelen naar hersencellen. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van een ‘mini-breintje’, wat een stukje van de hersenontwikkeling nabootst. Deze techniek zorgt ervoor dat we hersencellen en ontwikkelingsprocessen in patiënt-eigen cellen kunnen bestuderen, iets wat normaal niet mogelijk is. Dit kan ons ten eerste meer kennis geven over aandoeningen, maar geeft ons ook een model om nieuwe therapieën in te ontwikkelen en testen.”

Wat maakt dit onderzoek zo belangrijk of bijzonder voor jou?

“Ik ben moeder van twee jonge (tot dusver gezonde) kinderen. Ik kan mij heel goed indenken, hoe machteloos je je kan voelen als je kind niet alleen ernstig ziek is. Met name als het ook nog een heel zeldzame aandoening blijkt te zijn, waar weinig over bekend is en waar weinig onderzoek naar gedaan wordt. Ik hoop oprecht, dat we met ons onderzoek meer kennis en perspectief kunnen bieden aan deze families.”

Als je ouders iets mag meegeven over dit onderzoek, wat zou dat zijn?

“Helaas kunnen we ouders geen beloftes geven dat dit onderzoek direct tot nieuwe therapieën of een betere toekomst voor hun kind zal leiden. We zijn er wel zeker van, dat het ons meer kennis zal geven over hoe de hersenen zijn aangedaan. Dit kan mogelijk al direct leiden tot nieuwe therapeutische indicaties die we dan in het laboratorium verder kunnen testen. En ook als dit minder direct duidelijk is, zijn wij al bezig met ideeën voor vervolgstudies waarin we de focus meer kunnen leggen op het testen van nieuwe geneesmiddelen.”

Waarom is dit specifieke onderzoek juist nú belangrijk?

“De afgelopen jaren zijn er grote ontwikkelingen geweest in het stamcel veld. Ook hier in het Amsterdam UMC hebben we hard gewerkt aan het ontwikkelen van robuuste en geoptimaliseerde protocollen voor het verkrijgen van hersencellen uit stamcellen. Hierdoor zijn we nu goed in staat om deze technieken in te zetten om meer inzichten te krijgen in hersenaandoeningen zoals Menke-Hennekam, Pitt-Hopkins en Marshall-Smith syndroom. Daarnaast zijn we deel van het in 2022 opgerichte Emma Center for Personalized Medicine, waar de belangrijkste focus is het versnellen van therapie en verbeteren van zorg voor kinderen met een zeldzame aandoening. Binnen het Emma Center for Personalized Medicine werken we samen met artsen en onderzoekers met een brede expertise, waardoor we goed in staat zijn om de juiste experts te betrekken waar nodig. Tot slot denk ik dat onderzoek naar deze zeldzame ernstige aandoeningen, waar toch vaak minder aandacht voor is, altijd belangrijk en relevant is voor patiënten en hun families.”