In de 19e eeuw wordt Amsterdam getroffen door meerdere cholera-epidemieën en vooral kinderen zijn daar de dupe van. Stadsdokter Samuel de Ranitz zamelt geld in en opent op 6 mei 1865 het eerste kinderziekenhuis in Amsterdam aan de Oudezijds Achterburgwal. Tot dan toe liggen kinderen in algemene zalen met volwassenen en krijgen zij nauwelijks passende zorg. Het nieuwe ziekenhuis, bedoeld voor kinderen uit arme milieus, start met slechts zes patiënten. De Ranitz bezoekt ze vaak persoonlijk in hun donkere, vochtige woningen en regelt kosteloze opname.

Iets later beschikt het ziekenhuis over twaalf houten kribben, die al snel worden vervangen door ijzeren bedjes. Hoewel het aantal opnames toeneemt, zijn de medische mogelijkheden beperkt. De nadruk ligt op verpleging en hygiëne. Infectieziekten als mazelen, tyfus en malaria eisen in deze jaren veel kinderlevens.

In 1873 opent een nieuw, moderner ziekenhuisgebouw aan de Sarphatistraat, met steun van freule Pauline Berg. Zij schenkt een aanzienlijk deel van het benodigde geld en wordt de eerste directrice. Het gebouw biedt plaats aan 120 kinderen en is ontworpen met oog voor licht, lucht en ruimte, met veranda’s op het zuiden en uitzicht op weilanden. Later komt er een isolatiegebouw bij voor besmettelijke ziekten, het eerste in Nederland.

In de begintijd werkt slechts één arts in het ziekenhuis: De Ranitz zelf. Hij combineert zijn werk in het ziekenhuis met een particuliere praktijk en wordt alleen tijdens vakanties vervangen. Ondanks het beperkte personeel zet het ziekenhuis grote stappen. Het volgt nauwgezet alle medische innovaties. Rond 1880 zorgen revolutionaire doorbraken voor vooruitgang: de bacteriële oorzaken van infectieziekten worden ontdekt, hygiëne verbetert mede dankzij de aanleg van riolering en sterftecijfers dalen spectaculair. Het Emma schaft nieuwe technologieën aan, zoals röntgenapparatuur, verdovingsmachines en een desinfectieoven.

Naast medische innovaties krijgt ook de organisatie van de zorg steeds meer vorm. De naam ‘Emma Kinderziekenhuis’ ontstaat pas in 1899, wanneer Koningin Emma beschermvrouwe wordt.

Verpleegkunde staat in die tijd nog in de kinderschoenen. Er bestaan geen diploma’s en dames van goede komaf verrichten het werk uit liefdadigheid. Verpleegsters maken schoon, houden orde en troosten de kinderen. Vaak bouwen zij een hechte band op met de patiënten, die gemiddeld twee maanden in het ziekenhuis verblijven. Pas vanaf 1904 krijgt het Emma erkenning als opleidingsziekenhuis en worden de eerste diploma’s uitgereikt.

Menselijker
De zorg voor het kind krijgt een steeds menselijker gezicht. Ondanks beperkte middelen vinden de medewerkers sfeer belangrijk: de zalen krijgen palmen, vogelkooien en prenten aan de muren. Dankzij het Damescomité is er speelgoed en worden feesten als Sinterklaas gevierd. Toch blijft de werkomgeving zwaar: verpleegsters wonen intern, werken lange dagen en hebben weinig privacy.

Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelt de kinderverpleegkunde zich tot een serieus vak. Ouders krijgen meer toegang tot hun zieke kinderen en ook broertjes en zusjes mogen op bezoek komen. De psychosociale begeleiding van zieke kinderen krijgt steeds meer aandacht. Het doel blijft: kinderen zo veel mogelijk binnen hun gezin verplegen, maar dan met hulp van professionals.

In 1988 verhuist het Emma Kinderziekenhuis naar het AMC in Zuidoost, het huidige Amsterdam UMC. Aanvankelijk komt het terecht op de achtste verdieping van het AMC, in een onpraktische, krappe setting. Daarom start de ‘Metamorfose’: een fundamentele vernieuwing van het Emma, die verder gaat dan een verbouwing. De zorg richt zich dan nog veel op de ziekte en weinig op het kind als geheel. Het ziekenhuis moet een plek worden waar kinderen zich ondanks hun ziekte kunnen ontwikkelen en vriendschappen kunnen sluiten.

Dankzij financiële steun van Stichting Steun Emma Kinderziekenhuis en vele donateurs wordt deze visie werkelijkheid. Koning Willem-Alexander opent op 7 oktober 2015 het vernieuwde Emma Kinderziekenhuis. Het ziekenhuis beschikt nu over eenpersoonskamers met ruimte voor ouders, speelse gangen, een Parade voor kinderactiviteiten en evenementen, een theater/bioscoop, een tienerkeuken en zelfs een uitzendbureau. In 2018 sluit ook de kinderafdeling van het VUmc zich aan bij het AMC, waardoor het huidige Emma Kinderziekenhuis ontstaat: het gezamenlijke academische kinderziekenhuis van Amsterdam.

De zorg voor het kind krijgt een steeds menselijker gezicht. Ondanks beperkte middelen vinden de medewerkers sfeer belangrijk: de zalen krijgen palmen, vogelkooien en prenten aan de muren. Dankzij het Damescomité is er speelgoed en worden feesten als Sinterklaas gevierd. Toch blijft de werkomgeving zwaar: verpleegsters wonen intern, werken lange dagen en hebben weinig privacy.
Na de Tweede Wereldoorlog ontwikkelt de kinderverpleegkunde zich tot een serieus vak. Ouders krijgen meer toegang tot hun zieke kinderen en ook broertjes en zusjes mogen op bezoek komen. De psychosociale begeleiding van zieke kinderen krijgt steeds meer aandacht. Het doel blijft: kinderen zo veel mogelijk binnen hun gezin verplegen, maar dan met hulp van professionals.

In 1988 verhuist het Emma Kinderziekenhuis naar het AMC in Zuidoost, het huidige Amsterdam UMC. Aanvankelijk komt het terecht op de achtste verdieping van het AMC, in een onpraktische, krappe setting. Daarom start de ‘Metamorfose’: een fundamentele vernieuwing van het Emma, die verder gaat dan een verbouwing. De zorg richt zich dan nog veel op de ziekte en weinig op het kind als geheel. Het ziekenhuis moet een plek worden waar kinderen zich ondanks hun ziekte kunnen ontwikkelen en vriendschappen kunnen sluiten.

Dankzij financiële steun van Stichting Steun Emma Kinderziekenhuis en vele donateurs wordt deze visie werkelijkheid. Koning Willem-Alexander opent op 7 oktober 2015 het vernieuwde Emma Kinderziekenhuis. Het ziekenhuis beschikt nu over eenpersoonskamers met ruimte voor ouders, speelse gangen, een Parade voor kinderactiviteiten en evenementen, een theater/bioscoop, een tienerkeuken en zelfs een uitzendbureau. In 2018 sluit ook de kinderafdeling van het VUmc zich aan bij het AMC, waardoor het huidige Emma Kinderziekenhuis ontstaat: het gezamenlijke academische kinderziekenhuis van Amsterdam.

In het Emma Kinderziekenhuis staat niet alleen de ziekte, maar het hele kind centraal. Daarom houdt het Emma bij hoe het gaat op school, met vrienden en in de ontwikkeling naar zelfstandigheid. Medisch personeel wordt getraind om oog te hebben voor het hele kind en om tijdig hulp van maatschappelijk werk of scholen in te schakelen. Die brede blik leidt in de afgelopen jaren tot de opening van nieuwe gespecialiseerde afdelingen. In 2024 opent de geavanceerde IC Neonatologie voor ernstig zieke en te vroeg geboren baby’s. Met voorzieningen als tweeling- en drielingkamers en couplet care-kamers, waar moeder en kind samen verblijven, wordt opnieuw een stap gezet richting gezinsgerichte zorg. In het skillslab leren ouders bovendien hoe zij zelf actief bijdragen aan de zorg, waardoor de band met hun kind behouden blijft tijdens een opname.

Naast de zorg voor de allerkleinsten bundelt het Emma Kinderziekenhuis kennis, disciplines en expertise op het gebied van ernstige, complexe buikaandoeningen in het Kinderbuikcentrum. Een ander expertisecentrum is het Emma Center for Personalized Medicine (Emma CPM), voor kinderen en gezinnen met een zeldzame erfelijke aandoening. Hier wordt wetenschap direct vertaald naar de praktijk: dankzij nieuwe technologieën kunnen aandoeningen sneller worden herkend en kan maatwerkzorg worden geboden.

Ook kinderen en jongeren met een combinatie van lichamelijke en psychische klachten vinden in het Emma gespecialiseerde zorg. De Medische Psychiatrische Unit (MPU) Kind & Jeugd biedt uitkomst waar reguliere zorg tekortschiet. Door recente uitbreiding, mede dankzij steun van de Stichting, beschikt de MPU nu over meer bedden, oudervoorzieningen, een muziekkamer en zelfs een therapiebinnentuin. Daarmee krijgt niet alleen het kind hulp, maar wordt ook het hele gezin ondersteund.

Ondertussen blijft het Emma vernieuwen met projecten die zorg, onderzoek en welzijn met elkaar verbinden. Zo start de bouw van de Ziggo Dome XS, een creatieve ontmoetingsplek waar kinderen muziek maken en optredens bijwonen. Muziek helpt spanning, angst en pijn te verminderen en geeft kinderen ruimte om zichzelf te uiten. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan Emma Research Center, een centrum waar onderzoeksfaciliteiten, een Clinical Trial Unit en een Sedatie Unit samenkomen. Hiermee ontstaat een duurzame infrastructuur die jonge onderzoekers ondersteunt en de kwaliteit van de kindergeneeskunde verder versterkt.

Van een bescheiden initiatief in een achterbuurt groeit het Emma Kinderziekenhuis uit tot een toonaangevend academisch centrum voor kindergeneeskunde. Medische topzorg, familiegerichte begeleiding en innovatieve onderzoeksprojecten gaan hier hand in hand. Het Emma blijft vernieuwen, met als doel: ieder kind de kans geven op een gezond, waardig en volwaardig leven.

Het Emma Kinderziekenhuis blijft zich ontwikkelen, gedreven door de overtuiging dat ieder kind de best mogelijke zorg en toekomst verdient. Dat vraagt om meer dan medische kennis en betrokken professionals alleen. Dankzij de steun van donateurs kunnen nieuwe ideeën worden ontwikkeld, kan onderzoek worden gestimuleerd en kan er ruimte blijven voor zorg die verder gaat dan wat vanzelfsprekend is. Zo bouwen we, samen met de mensen die het Emma een warm hart toedragen, verder aan de toekomst van het kinderziekenhuis.